Vertrekpunt Over ons Blog Onze tips Contact Kookboek
Le Marche, zoals wij het kennen

Onze eerlijke tips
en favoriete plekken

Restaurants waar we zelf steeds terugkomen. Strandtenten waar elke dag een ander menu op het stoepbord wordt geschreven. En dorpen in het zuiden van Le Marche waar niemand je iets probeert te verkopen.

Alles hier hebben we zelf gegeten, bezocht en meegemaakt, en als het ons tegenviel, staat het er gewoon niet. We richten ons vooral op het zuiden van Le Marche, waar wij zelf wonen en werken, en waar de meeste reisgidsen niet verder komen dan Ascoli Piceno.

Daphne & Geert Daphne & Geert

De kust, en wat erachter ligt

De meeste kuststeden in het zuiden van Le Marche blinken niet uit in schoonheid. Ze zijn functioneel. Hier wordt gewoon geleefd en gewerkt, de A14 raast er bovenlangs en de spoorlijn van Bologna naar Bari gaat er dwars doorheen.

En toch. Er liggen lange boulevards met eindeloos veel strandtenten, die hier chalets heten. De prijzen zijn schappelijk, ook voor een strandbedje. Op het strand hoor je vooral Italiaans om je heen, van locals en van toeristen. Want net zoals Brabanders een dagje naar Scheveningen gaan, doen Italianen uit het binnenland dat ook, en ze komen graag hier.

Wil je die Italiaanse schoonheid toch zien, kijk dan omhoog terwijl je langs de kust rijdt. Boven op de heuvels liggen de dorpen waar de badplaatsen beneden uit voortkomen. Torre di Palme, Cupra Alta, Grottammare Alta.

En rijd dan door. Achter die eerste rij heuvels begint het binnenland, en daar verandert alles. Wijngaarden rond Offida, op elke top een dorp met een plein en een bar, en aan de horizon de Sibillini die tot in juni wit blijven. Hier wordt niet aan toeristen verdiend, hier wordt geboerd. Het is de kant van Le Marche die wij zelf het liefst opzoeken, en waar we onze eigen plek hopen te vinden.

Onze favorieten

— alle categorieën
Piazza del Popolo, Ascoli Piceno Stad Aanrader

Voor een middag die vanzelf langer duurt dan gepland

Ascoli Piceno

Ascoli Piceno, zuiden van Le Marche

Als iemand je vraagt wat het mooiste plein van Italië is en je twijfelt, dan ben je nog nooit in Ascoli Piceno geweest. De Piazza del Popolo is volledig bestraat met wit travertijn, omringd door elegante loggia's en op een zonnige middag zo mooi dat je even vergeet wat je eigenlijk aan het doen was. De stad ademt geschiedenis maar voelt niet als een museum. Gewoon Italianen die koffie drinken, hun hond uitlaten en heel langzaam ergens naartoe lopen. Dat werkt aanstekelijk.

Espresso bij Caffè Meletti is geen optie maar een verplichting. Dit art-nouveau café staat er al sinds 1907 en de inrichting is gelukkig intact gebleven, want een renovatie zou hier een misdaad zijn. Zit aan het raam, kijk naar het plein en bestel daarna de olive all'ascolana: gevulde gefrituurde olijven die hier hun oorsprong vinden. Warm, knapperig, verslavend. En doe er meteen de cremini artigianali bij, blokjes gekoelde banketbakkersroom die gepaneerd en gefrituurd worden, zoet en hartig tegelijk. Buiten de regio heb je er waarschijnlijk nog nooit van gehoord. Hier staan ze op elke kaart. We lunchen bij Il Vinattiere.

Dagtrip Historisch centrum Olive ascolane Caffè Meletti Hondvriendelijk

Parkeren is lastig in het centrum zelf, gebruik een van de parkeerplaatsen aan de rand. Combineer met Il Vinattiere voor de lunch.

Gratis — parkeren ±€2 buiten centrum Google Maps
Uitzicht vanaf Ripatransone over de Sibillini Dorp Aanrader

Voor het breedste uitzicht van het zuiden, en het smalste straatje van Italië

Ripatransone

Ripatransone, provincie Ascoli Piceno

Het zuiden van Le Marche zit vol dorpen op heuveltoppen en overal heb je vergezichten. Toch is dit de mooiste die we tot nu toe hebben gezien.

Ze noemen het il Belvedere del Piceno, en daar is niets aan gelogen. Vanaf de rondweg kijk je zo de streek in: links de Sibillini, op heldere dagen tot aan de Gran Sasso, rechts de zee op twaalf kilometer. Wij kwamen eind maart aan en die toppen lagen nog wit, tot ver in juni. Dichterbij, in het dal, liggen de wijngaarden rond Offida.

Maar blijf niet op die rondweg hangen. Loop het dorp in. Verwacht geen gezellige winkelstraatjes, want die zijn er niet. Wat er wel is: geschiedenis en een dorp dat gewoon zichzelf is gebleven.

En het smalste straatje van Italië. Drieënveertig centimeter, en bovenin nog achtendertig. Ze hebben het in 1968 pas opgemeten en er blijkt een officiële regel voor te bestaan: het moet bestraat zijn, begaanbaar, en er moet minstens een deur of raam op uitkomen. Dus ondanks dat Geert er niet doorheen komt, is het officieel een straat.

Op het plein tegenover de kerk zit een café met een terras aan de achterkant. Je kijkt daar uit over de oude daken van het dorp. IJsje erbij, en je bent een uur verder zonder het door te hebben. Eten doe je bij Lu Cuccelò, wel even van tevoren reserveren, want vol is vol.

Ben je er rond Pasen, blijf dan voor het Cavallo di Fuoco. Op de eerste zondag na Pasen trekt er een houten paard door de straten, volgeladen met vuurwerk, dat op het plein in alle richtingen wordt afgestoken. Het gaat terug op 1682, toen een vuurwerkmaker na een feest zijn restanten vanaf zijn eigen paard de lucht in knalde. Dat vonden ze zo mooi dat ze het zijn blijven doen. Kijk maar eens naar deze beelden, en blijf op een afstandje staan, want het ziet er levensgevaarlijk uit.

Belvedere del Piceno Smalste straatje van Italië Terras met uitzicht Cavallo di Fuoco

Uitzicht vanaf de rondweg, parkeren aan de rand van het centrum. Lu Cuccelò reserveren.

Gratis Google Maps
Het driehoekige plein van Offida Dorp

Voor de wijn, het kant en een dorp dat zichzelf niet verkoopt

Offida

Offida, provincie Ascoli Piceno

Wij kwamen hier op doorreis. Vanaf de kust omhoog, eerst Ripatransone, dan Offida, en aan het eind van de dag Ascoli Piceno. Dat is een route die zich vanzelf aandient en die je niet hoeft te plannen.

Offida staat officieel op de lijst van mooiste dorpen van Italië, en dat merk je aan niets. Er is geen winkeltje met koelkastmagneten, geen bordje met een pijl naar het uitzichtpunt, geen jongen die je een rondleiding aanbiedt. De Nederlandse handelsgeest zou hier allang een zaak zijn begonnen. Misschien zijn ze hier gewoon slimmer: wie authentiek blijft, wint het op de lange duur van de toeristenval.

De wijn is de eerste reden om te komen. Offida heeft de meeste wijngaarden van de hele provincie Ascoli Piceno, en de Pecorino en Passerina die hier vandaan komen dragen de naam van het dorp op het etiket. Onze favoriet is de Cavaceppo van Il Conte Villa Prandone, een Offida Passerina DOCG. In de kelders van een oud klooster in het dorp zit de regionale wijnbibliotheek van Le Marche, waar je ze allemaal naast elkaar vindt.

De tweede reden zit in de deuropeningen. Offida is het dorp van het kantklossen, en dat is geen museumstuk: loop door de straten en je ziet vrouwen met een kussen op schoot zitten werken, met de deur open. Aan de rand van het centrum staat een bronzen fontein met drie generaties kantklossters, en dat zegt genoeg over hoe serieus ze het nemen.

Het plein is driehoekig, wat je nergens anders ziet, met het gemeentehuis en een klein theater eraan. Op donderdagochtend staat daar de weekmarkt, die doorloopt tot net buiten het oude dorp bij de Conad. In de zomer is er op vrijdagavond de Mercatino del Serpente Aureo, een ambachtsmarkt door het historisch centrum, en dat is het moment waarop het dorp op zijn mooist is.

Verder: een kerk op de rots aan de rand van het dorp, en koekjes met anijs die funghetti heten omdat ze op paddenstoelen lijken.

Kom je met carnaval, dan zie je een heel ander Offida. Dan loopt er een nepstier door de straten en gooien ze op de laatste avond brandende rietbundels op een stapel op het plein. Ze hebben hier iets met vuur, net als in Ripatransone.

Offida DOCG Kantklossen Weekmarkt donderdag Ambachtsmarkt vrijdagavond

Parkeren buiten de muren. Weekmarkt donderdagochtend, Mercatino del Serpente Aureo op vrijdagavond in de zomer.

Gratis Google Maps
Piazza Peretti in Grottammare Alta in de avond Dorp

Voor een avond die boven het water hangt

Grottammare Alta

Grottammare, aan de kust

Er gaat een treintje vanaf de lungomare naar boven. Verwacht er niets romantisch van. Het is vervoer, functioneel, snel en een beetje ruig, net als de stad eronder. Je zit tussen mensen die het zand waarschijnlijk nog tussen hun tenen hebben, het ratelt door de bochten omhoog, en dan stopt het.

En dan stap je uit. De straten worden meteen smal, het geluid van de kust valt weg, en je staat in het dorp waar Grottammare ooit begon. Beneden aan het water kwamen de huizen pas later, toen aardverschuivingen de mensen van de heuvel af joegen.

Het dorp is klein, in een half uur heb je het uitgelopen. Toch doe je er twee uur over, want achter elke hoek staat weer iets waar je even naar blijft kijken.

Tegen de avond komt het tot leven. Op Piazza Peretti staan de tafels van Osteria dell'Arancio tussen de oude gevels, vlak naast de loggia die als een balkon over zee hangt. Toen wij er aten stond de maan precies in een van de bogen. Verderop bij de toren zit Borgo Antico, en aan de rand bij de parkeerplaats Papa Sisto, dat daar het ruimste uitzicht over de kust heeft. Vernoemd naar Felice Peretti trouwens, de jongen uit dit dorp die eindigde als paus Sixtus V, in het Italiaans Sisto. Wij hebben op alle drie gegeten en overal goed, met prijzen die niet veel voor elkaar onderdoen. Wil je sfeer, ga naar het plein. Wil je uitzicht, ga naar Papa Sisto.

Loop na het eten nog even door naar boven, naar de resten van het kasteel tussen de zeedennen. Er staat nauwelijks meer iets overeind, maar over het donkere water kijk je daar het verst. Het laatste treintje gaat om half twaalf naar beneden. Daarna ben je op eigen benen aangewezen.

Bergdorp aan zee Piazza Peretti Avond Treintje omhoog

Parkeren bij Via Palmaroli of onder de muren. Treintje vanaf de lungomare in het seizoen, laatste rit naar beneden om 23.30 uur.

Gratis Google Maps
Het terras van Papa Sisto boven de kust van Grottammare Restaurant

Voor een lange tafel op een terras boven de kust

Papa Sisto

Grottammare Alta

Als je je restaurant naar een paus vernoemt, mag je wel iets goddelijks verwachten. Wij zaten er in mei, toen het terras net open was, met onze collega's van het resort en de ouders van Daphne die op bezoek waren, aan één lange tafel.

Vraag om een tafel buiten. Papa Sisto ligt aan de rand van Grottammare Alta, bij de parkeerplaats, en het terras kijkt over de hele kust. Beneden gaan de lichtjes van de boulevard aan, boven je de lampen. Kom je vanuit het dorp lopen, hou er dan rekening mee dat het nog een stukje omhoog is. Neem daar de tijd voor, dan zit je straks fris aan tafel.

De zaak is niet lang geleden overgenomen en dat heeft goed uitgepakt. Er zat wat sleet op, nu waait er weer een frisse wind. Wij begonnen met een plank kaas en vleeswaren, precies goed als iedereen aan tafel overal van wil proeven. Daarna namen de meesten pizza, en die was beter dan je verwacht van een keuken die zo breed kookt: goed deeg, goede toppings, niet die slappe bodem die je bij zulke kaarten vaak krijgt.

En toen kwam het karretje. Ze rijden hier hele stukken vlees op het bot naar de tafel en snijden ze daar voor je aan, een costata of een fiorentina. Het ging aan ons voorbij, twee keer, naar de tafels naast ons. Wij zaten met onze pizza en keken. Het rook inderdaad goddelijk. Voor de vleesliefhebber is dit het gerecht, en voor ons de reden dat we nog een keer gaan.

De tiramisu, want die vraag stellen wij overal, was echt goed. Al moeten we eerlijk zijn: met dat uitzicht was een matige ook wel weggekomen.

Terras met uitzicht Pizza Vlees aan tafel gesneden Grottammare Alta

Via Palmaroli, Grottammare Alta. Vraag om een tafel op het terras. Vanaf het dorp is het nog een klim. Vlees gaat per ons.

Schappelijk, vlees per ons Google Maps
Het krijtbord met de dagkaart bij Chalet 4 Sorelle Strandtent Aanrader

Voor een bord met drie gerechten waar je vier keer voor terugkomt

Chalet 4 Sorelle

Lungomare Alcide de Gasperi, Grottammare

Clichés zijn niet voor niets clichés. Neem die van het restaurant dat er van buiten niet uitziet maar waar je de beste maaltijd van je vakantie eet. Chalet 4 Sorelle bewijst hem opnieuw. Een strandtent aan de boulevard van Grottammare zoals er tientallen zijn, met binnen een veel te grote vitrine waar wat voorverpakte tramezzini in liggen te wachten op niemand.

Wij liepen er ook aan voorbij. Tot we het bord zagen. Die ochtend met de hand geschreven: insalata di mare zes euro, ragù met scampi, calamari en inktvis twaalf, frittura di calamari twaalf. Meer stond er niet op. Meer is er ook niet.

Binnen staat een dame die haar Engels bewust achter de hand houdt. We vertelden dat we Italiaans probeerden te leren, en vanaf dat moment begon ze elke zin in het Italiaans en vertaalde ze pas als we haar vragend aankeken. Naast haar een heer die er al wat langer meeloopt, naar verluidt oud-voetballer van San Benedetto, en van wie we nooit hebben durven vragen of het haar vader is. Wat we wilden eten, vroeg ze. Alsof er wat te kiezen viel. Toen probeerde ze alle drie de gerechten te verkopen en stelde er in één adem bij voor om ze gewoon te delen.

Dat bleek de tip van het jaar. We zaten propvol, alles was vers, fris en precies al dente, en we rekenden af voor wat elders één persoon zou kosten. Nog geen veertig euro, met wijn en water.

We zijn vier keer teruggegaan. Eén keer op zondagmiddag met Daphnes ouders, het uur waarop elk chalet aan deze kust vol zit, en zonder te reserveren. De dame herkende ons, bood haar excuses aan dat er geen tafel was, en zette ons zolang op het strand. Biertje voor de heren, wijn voor de dames, en een half uur later begon het feestmaal gewoon alsnog.

Vier zussen hebben we in al die keren nooit gezien. Wel vier keer gegeten.

Strandtent Dagverse kaart Vis Delen

Open in juni, juli en augustus. Geen website, reserveren gaat telefonisch, op zondag zeker.

Nog geen €40 voor twee, met wijn Google Maps
De palmen op de lungomare van San Benedetto del Tronto Stad

Voor palmen, markten en een vissoep met een verhaal

San Benedetto del Tronto

San Benedetto del Tronto, uiterste zuiden van Le Marche

Helemaal in het zuiden van Le Marche, aan de Tronto die de grens met Abruzzo trekt, ligt San Benedetto del Tronto. Met zo'n 47.000 inwoners is het een echte stad, geen badplaats die in oktober de luiken sluit.

De lungomare is waar iedereen loopt. Vijf kilometer promenade onder achtduizend palmen, met botanische tuinen ertussen en ergens de dikste palm ter wereld, officieel gemeten. De vuurtoren staat er alsof hij weet dat hij op elke foto komt. Langs het strand liggen de chalets, waarvan een deel 's avonds gewoon doorgaat als uitgaansplek.

Het winkelcentrum is 's avonds op zijn best. In de zomer is er bijna wekelijks een avondmarkt, en de thema's lopen alle kanten op. Wij hebben er antiek zien staan en een beurs vol anime, in dezelfde straten. De weekmarkt op dinsdag en vrijdag is de grootste van de streek en alleen daarvoor kun je al komen.

We kregen een rondleiding van Francesco, badmeester bij het resort waar we werkten en hier geboren en getogen. Hij bleek een gids in hart en nieren. Hij wees ons op de rationalistische bouwstijl uit de jaren dertig, de architectuur van het fascisme, die je in de hele stad terugziet. Hij vertelde dat de smeedijzeren hekken in de oorlog werden opgeëist om er granaten van te maken, en liet ons de pilaren zien waar je de afgezaagde stompen nog gewoon uit het metselwerk ziet steken. Daarna wees hij aan tot waar de zee vroeger kwam: tot aan wat nu de winkelstraat is.

En hij vertelde over de brodetto. Die vissoep komt van de boten, gemaakt van de vangst die niet verkocht raakte, met paprika, groene tomaat en azijn om de smaak te temperen en de pan aan boord houdbaar te houden. Rijpe tomaat gaat er niet in, dat is hier bijna een geloofskwestie. Minstens vijf soorten vis, vroeger acht of meer, en elke kustplaats heeft zijn eigen versie waarvan de bewoners weten dat het de juiste is. Wij aten hem met Francesco tijdens het Benedetto Brodetto festival in augustus.

Lungomare Weekmarkt dinsdag en vrijdag Avondmarkten in de zomer Brodetto

Parkeren langs de lungomare, betaald in het seizoen. Weekmarkt op dinsdag en vrijdag, avondmarkten in de zomer.

Gratis Google Maps
De houten parasols van Chalet Puntarena Strandtent Aanrader

Voor een strandtent die je alleen vindt als je weet dat hij er is

Chalet Puntarena

Marina di Altidona

Waar 4 Sorelle er van buiten niet uitziet en van binnen verrast, is Puntarena precies het tegenovergestelde. Hier klopt alles al bij binnenkomst. Het enige probleem: je komt er niet langs. Het zit verstopt achter een woonwijk in Marina di Altidona, onder het spoor door, aan een kiezelstrandje waar niemand zomaar belandt.

Maar loop je er eenmaal binnen, dan stap je een andere wereld in. Grote houten parasols, beschut tegen de wind, een bar met een vitrine vol zoet waar je moeite hebt om langs te lopen. Alles verzorgd tot in de details. Het voelt alsof je op een eiland in de Stille Oceaan zit, tot je opkijkt en de Adriatische kust ziet.

Dit is de plek die wij het vaakst aan onze gasten hebben aangeraden, en wij komen er zelf voor lunch of een aperitivo. De kaart is breed en alles klopt. Geert bestelt hier het liefst de caprese, omdat ze hem hier laten zoals hij hoort te zijn: een bol mozzarella waar de melk uitloopt zodra je hem aansnijdt, dikke plakken tomaat, verder niets. Daphne kiest de pinsa met zoutgebakken zalm, gefrituurde courgette en wortel, en stracciatella.

Wil je blijven, dan huur je een strandbedje en maak je er een dag van. Dat is eigenlijk het idee van deze plek: je komt voor een lunch en gaat pas weg als de zon ergens anders zit.

Strandtent Lunch en aperitivo Kiezelstrand Marina di Altidona

Lungomare sud, Marina di Altidona. Onder het spoor door achter de woonwijk. Strandbedjes te huur. In het seizoen ook 's avonds open.

Lunch en aperitivo, gemiddelde prijzen Google Maps
Het plein van Sirolo met uitzicht over de Adriatische Zee Dorp

Voor een paar uur op een balkon boven zee

Sirolo

Sirolo, Riviera del Conero

Langs vrijwel de hele Adriatische kust liggen strand, snelweg en spoor als drie evenwijdige strepen naast elkaar. Bij Sirolo is dat anders. Hier ligt de Monte Conero in de weg, 572 meter kalksteen die recht de zee in duikt, en buigen weg en spoor landinwaarts om de berg heen. Wat overblijft is een stuk kust dat nergens anders langs deze zee bestaat.

De berg is de enige rotskaap tussen Triëst en de Gargano. Vanaf het water lijkt hij op de rug van een walvis. De naam komt vermoedelijk uit het Grieks, van komaros, de aardbeiboom die overal tussen de struiken staat. Sinds 1987 is het hele gebied natuurpark, met baaien waar je alleen via een steil pad of per boot komt.

Sirolo is klein, en dat is precies de charme. Je struint door de straatjes, neemt een ijsje op het plein dat als een balkon boven de zee hangt, en je blijft langer zitten dan je van plan was. Dit is de plek die wij lieten zien toen Daphnes ouders op bezoek kwamen, en ze genoten van elke minuut.

Maak er een dag van door door te rijden. Portonovo ligt aan de andere kant van de berg, een baai met kiezelstrand en een oude kerk tussen de bomen. Wij aten er twee keer bij Nolo. Ancona en Loreto liggen ook binnen handbereik, dus je kunt alle kanten op.

Monte Conero Plein met uitzicht Portonovo IJsje

In het hoogseizoen is het centrum grotendeels autovrij, parkeren aan de rand van het dorp.

Gratis Google Maps
De tafels van Nolo op het kiezelstrand van Portonovo Restaurant

Voor een lunch op de kiezels van Portonovo

Nolo

Portonovo, aan het strand

Nolo staat met zijn tafels op het strand van Portonovo, en dat strand bestaat hier uit grote kiezels. Je zit dus niet met je stoelpoten weg te zakken in het zand, maar gewoon recht, met uitzicht over de baai.

Wij kwamen er beide keren voor de lunch. De eerste keer was het april, met Jim erbij, want honden mogen hier tot mei het strand op. De Italianen om ons heen zaten in dikke winterjassen, wij in korte mouwen, en dat verschil zegt precies genoeg over waar wij vandaan komen. Zes weken later waren we er weer, nu met Daphnes ouders en zonder hond, en toen zochten we juist een tafel in de schaduw.

Het eten zit een niveau boven het gemiddelde restaurant aan deze kust, en dat merk je ook aan de rekening. Niet schrikbarend, wel hoger. Het is een visrestaurant, en dat is het eerlijke voorbehoud: zit je aan tafel met een vleeseter, dan is de keuze voor hem heel beperkt.

Daphne nam beide keren de tortello al mare, met garnaal, parmezaan en rauwe garnalentartaar. Geert begon met de carbonara del molo, met zwarte pasta van inktvisinkt en gerookte marlijn, en de tweede keer de spaghettone met mosselen uit de Conero, guanciale en venkel. Alle drie het soort gerecht waarvan je stiller wordt aan tafel.

De bediening is attent en alles ziet er verzorgd uit. Toen we bubbels bestelden, hingen ze het muselet met de kurk aan de wijnkoeler. Daar gaat de wijn niet beter van smaken, maar het zegt wel iets over hoeveel aandacht er naar de kleine dingen gaat, en die aandacht proef je verderop in de maaltijd wel.

Loop na afloop het pierje op dat direct naast het restaurant ligt. Daar lagen een paar oudere heren en dames die aan hun kleur te zien zonaanbidden als beroep uitoefenen. Wij kwamen allebei de keren buiten het seizoen. In augustus zal het hier vol staan, dus reken op zoeken naar een parkeerplek, en sla zondagen over.

Tafels op het strand Visrestaurant Portonovo Lunch

Hond mag tot mei mee het strand op. Vermijd zondagen en het hoogseizoen.

Iets hoger, niet schrikbarend Google Maps
Het lege plein voor de basiliek van Loreto Stad

Voor een pelgrimsstad op het uur dat iedereen weg is

Loreto

Loreto, provincie Ancona

Wij kwamen in Loreto aan op het verkeerde moment. Ergens tussen de lunch en de late middag, als de bussen weg zijn en de rolluiken half dicht hangen. We parkeerden pal naast de stadsmuren, waar de verkopers van rozenkransen en heiligenbeeldjes verveeld voor zich uit zaten te kijken. Op het grote plein voor de basiliek stond de zon vol, en er was niemand.

Achteraf was dat het beste moment dat we hadden kunnen treffen. Dit is een van de drukste bedevaartsoorden van Italië, en wij hadden het even voor onszelf.

Binnen is het koel en donker, en midden in de kerk staat een huis. Letterlijk: drie stenen muren, ingepakt in een marmeren mantel die Bramante in 1509 ontwierp. Buiten dat sierlijke marmer, binnen ruwe steen. Volgens de overlevering zijn dat de muren van het huis van Maria in Nazareth, in de nacht van 9 op 10 december 1294 door engelen door de lucht hierheen gedragen.

De nuchtere verklaring is bijna mooier. In een document uit 1294 geeft Niceforo Angeli, heerser over Epirus, bij het huwelijk van zijn dochter een bruidsschat mee waarin "de heilige stenen uit het huis van Onze Lieve Vrouw" worden genoemd. De familie die de stenen per schip liet overbrengen heette Angeli. De engelen die het huis droegen waren misschien gewoon een achternaam.

Dat vliegende huis heeft nog een gevolg gehad: de Madonna van Loreto is de beschermvrouwe van vliegers. Italiaanse piloten lieten in 1915 de Santa Casa op de romp van hun toestel schilderen. Wie na de basiliek nog tijd heeft, loopt het Palazzo Apostolico aan het plein binnen, ook van Bramante, waar de late werken hangen van Lorenzo Lotto, die zijn laatste jaren in deze stad doorbracht.

Loop daarna terug naar de muur en kijk naar het oosten. Daar ligt de zee. Op een heldere dag begrijp je waarom ze juist deze heuvel hebben uitgekozen.

Santa Casa Bramante Pelgrimsoord Rustig na de lunch

Basiliek gratis toegankelijk, schouders en knieën bedekt. Parkeren direct buiten de stadsmuren.

Gratis Google Maps
Het terras van Il Borgo op het plein van Campofilone Restaurant

Voor pasta die in een minuut gaar is, op het plein waar ze vandaan komt

Il Borgo

Piazza Umberto I, Campofilone

Campofilone is een klein ommuurd dorp op drie kilometer van de kust, en het staat in heel Italië bekend om één ding: de maccheroncini. Eierpasta van alleen bloem en ei, tien eieren op een kilo, uitgerold tot je er bijna doorheen kijkt en met de hand gesneden tot draadjes van nog geen millimeter. Ze koken in een minuut. In 1560 schreef iemand op het Concilie van Trente al dat ze in de mond smelten, en daar hebben ze in vijf eeuwen niets aan hoeven veranderen.

Il Borgo zit aan het plein midden in dat dorp, en in de zomer zetten ze de tafels en stoelen buiten. Dan is het op zijn mooist. Twee mannen runnen de zaak, de een in de keuken, de ander in de bediening. Die laatste heeft humor en begroet iedereen alsof het zijn vrienden zijn, wat in een dorp van deze grootte waarschijnlijk ook gewoon zo is.

De keuken is lokaal, en er komt ook pizza uit. Vraag om een proeverij van voorgerechten en ze zetten een reeks kleine borden voor je neer, genoeg om er een maaltijd van te maken. Van de kaart kiezen kan natuurlijk ook.

En dan de maccheroncini al ragù, met de klassieke saus van kalf, varken en kip. Niet onze favoriet van de kaart, maar dat is hier niet het punt. Je zit in Campofilone, dus die eet je hier één keer. Dat is geen aanbeveling, dat is een verplichting.

We zijn er meerdere keren geweest, en elke keer voelde het alsof we terugkwamen bij mensen die we al kenden.

Maccheroncini Terras op het plein Proeverij Pizza

Alleen 's avonds open. In de zomer buiten op het plein. Vraag naar de proeverij van voorgerechten.

€20 tot 30 p.p. Google Maps
Het terras van Il Cozzaro Nero op het strand van Porto San Giorgio Strandtent

Voor mosselen met je voeten in het zand, zonder bediening

Il Cozzaro Nero

Porto San Giorgio, aan de boulevard

Een restaurant is het eigenlijk niet. Il Cozzaro Nero bestaat uit twee loketten op de boulevard van Porto San Giorgio: bij het ene reken je af en haal je je wijn, bij het andere lever je je bonnetje in en krijg je je bord. Verder niets, en je eet uit een kartonnen bakje. Michelin hoeft voorlopig niet langs te komen, maar dat was ook niet de opdracht.

Wat er die avond te eten is, staat buiten op een bord en wisselt steeds. Wij troffen onder meer mezzemaniche met poon, couscous met vis, gefrituurde tagliatelle, mosselen in guazzetto, gefrituurde calamari, gemarineerde ansjovis, brodetto alla sambenedettese en octopus met aardappel, tussen de zeven en twaalf euro per bord. Een biertje van de tap kost vier euro, een fles wijn tussen de tien en twintig. Het is niet verfijnd en dat is ook niet de bedoeling. In de keuken draait het naast smaak vooral om snelheid, want het is er meestal druk.

Heb je je bord en je fles, dan zoek je een plekje op het terras dat grotendeels op het strand staat. Je eet hier dus letterlijk met je voeten in het zand.

Voor ons is dit ook de makkelijkste avond uit met Jim. Hij kan gewoon mee, zonder dat we hem strak aan de lijn hoeven houden of steeds moeten checken of hij onder de tafel blijft. Wordt hij ongeduldig, dan lopen we even het strand op om te spelen, en daarna weer aan tafel.

Zelfbediening Terras op het strand Schaal- en schelpdieren Hond mag mee

Dagmenu op het bord buiten, gerechten tussen €7 en €12. Hond welkom op het terras.

€7 tot €12 per bord Google Maps
Darderi Bistrò op het marktplein van Fano Restaurant

Voor een salade met karakter op een plein dat zich elke middag leegt

Darderi Bistrò

Piazza Andrea Costa, Fano, bij de Mercato di Fano

Aan de rand van een klein marktplein in Fano, op de hoek van Piazza Andrea Costa waar op woensdag en zaterdag de kramen staan, zit Darderi Bistrò. Verzorgd, modern, met een toonbank vol gebakjes die er zo vers uitzien dat je meteen vertrouwen krijgt in wat er in de keuken gebeurt.

We namen allebei een salade, waarschijnlijk weer eens een poging om op de calorie-inname te letten. Daphne koos de klassieke Caesar, Geert ging voor een panzanella met een twist: inktvis en garnalen in plaats van alleen brood en tomaat. De bediening was zo attent dat Jim, nog voor wij zelf iets hadden besteld, al een bakje water voor zijn neus had staan. Al had hij zelf, kijkend naar die toonbank, waarschijnlijk liever een van de gebakjes gekregen.

Bij de wijn kregen we er een verhaal bij: een lokale wijn die, volgens de ober, nergens anders dan in Fano te krijgen is. Of dat helemaal klopt weten we niet, maar hij smaakte overtuigend genoeg om het gewoon te geloven.

Ondertussen liep buiten het plein leeg. De marktkooplui pakten hun kramen in, en tegen de tijd dat wij klaar waren met eten, had de gemeente de veegwagen al gestuurd om de laatste sporen van de ochtend weg te vegen. Alsof iemand precies had gewacht tot ons dessert op was.

Salades Markt op wo en za Lokale wijn Hondvriendelijk

Op Piazza Andrea Costa is markt op woensdag en zaterdag, andere dagen is het plein rustig. Reken op ±€15-20 per persoon voor een lichte lunch. Vlakbij liggen de opgravingen op hetzelfde plein.

€10-20 p.p. Google Maps
Pizza bij Calafalo Porto San Giorgio Restaurant

Voor napolitaanse pizza met durf in het beleg

Calafalo Pizza Spot

Porto San Giorgio, Le Marche

Geert heeft een mening over pizza, gevormd in Napels. Die mening luidt: napolitaans, dik van rand, dun van bodem, licht verbrand, eenvoudig belegd. Calafalo voldoet aan deze eisen maar is niet bang om toch een flinke dosis creativiteit toe te voegen wat uitmondt in overdadige toppings. Iets wat mag, mits het goed is uitgevoerd. Dat is Calafalo gelukt. Geert moest even slikken toen hij zijn Napolitaanse principes overboord gooide, maar de uitvoering won het glansrijk van de theorie.

Daphne nam de zalm met ricotta, romig zonder dat het zwaar wordt, precies goed. Geert zag op de kaart staan: guancale. Daarna was de keuze snel gemaakt. We namen ook een voorgerecht, iets wat je in een pizzeria normaal overslaat omdat een pizza op zich al een kluif is, maar de kaart verleidde ons en we hadden geen spijt. Nagerecht gedeeld, alcoholvrije cocktail besteld die verrassend serieus was genomen door de bar. In het seizoen eet je hier buiten aan het strand. Dan is het helemaal raak.

Goed belegde pizza Strand in seizoen Alcoholvrije cocktails

Aan het strand van Porto San Giorgio, in het seizoen zit je buiten.

€€ — pizza ±€12-18 Google Maps
Pasta bij Osteria Il Vinattiere Ascoli Piceno Restaurant

Voor olive ascolane op de plek waar ze vandaan komen

Osteria Il Vinattiere con Cucina

Ascoli Piceno, Le Marche

Er zijn restaurants die je van tevoren opzoekt. En er zijn restaurants waar je toevallig binnenloopt, om je een uur later te realiseren dat dit precies was wat je zocht. Il Vinattiere is het tweede. Geen Engels menu aan de deur, geen decoratieve olijftakken op de vensterbank. Gewoon tafels, lokale stamgasten en een vrouw die de scepter zwaait in de keuken. Dat laatste zie je aan elk bord dat naar buiten komt.

We begonnen met de olive all'ascolana artigianali en de cremini artigianali, want als je in Ascoli Piceno bent en die niet bestelt, doe je het fout. (Lees onze blog over de olive ascolane.) Daphne had geen grote trek en koos de Tajulì-Unte in brodo di carne, een typisch gerecht uit de streek: dunne pasta in een heldere vleesbouillon, eenvoudig en troostend. Ze omschreef het achteraf als "heerlijk na een kater, maar niet iets om speciaal voor terug te komen." Eerlijk is eerlijk. Geert at de Tagliatelle artigianali al ragù bianco di cinghiale, huisgemaakte tagliatelle met een witte wildzwijnsaus die overduidelijk uren had staan pruttelen op een laag vuur. Dat proef je. Een kijkje in de keuken bevestigde het vermoeden: hier wordt rustig en zonder haast gekookt. De rode huiswijn uit de streek maakte het plaatje compleet.

Lokale keuken Olive ascolane Cremini fritti Huiswijn Lunchtip

Geen Engels menu, verwacht lokale sfeer. Goed te combineren met een middag Ascoli Piceno.

€€ — lunch per persoon ±€20-25 Google Maps
Menu van Ristorante Roma Petritoli Restaurant Belevenis

Voor plattelandskeuken zonder poespas, voor weinig geld

Ristorante Roma

Petritoli, Le Marche

Het plafond hangt vol tl-buizen, aan de tafels om je heen zitten werklieden in werkkleding naast vrouwen die duidelijk een avondje uit hebben, en de wijn wordt voor €2,50 per liter in bijgevulde flessen opgediend. Voor dat bedrag ga je er niet moeilijk over doen, maar bij de aanblik van de fles ben je wel blij dat je tetanusvaccinatie nog geldig is. Dit is Ristorante Roma in Petritoli, en het is heerlijk.

Het menu is eenvoudig en eerlijk: plattelandskeuken zonder poespas. Primi voor €6, secondi voor €9. Wij waren met z'n drieën, iedereen koos wat, en vervolgens werd alles op schalen uitgeserveerd. Geen kleine bordjes met grote verhalen. Gewoon eten, veel ervan. De bediening is snel, de keuken nog sneller.

Geen foto's gemaakt. Als we die hadden waren ze sowieso overbelicht geweest. De rekening voor drie personen bedroeg €73, en we hebben echt ons best gedaan dat bedrag zo hoog mogelijk te krijgen. Echt een ervaring, maar rijd er niet speciaal voor om. Kom je toevallig in de buurt van Petritoli: ga.

Plattelandskeuken Op schalen geserveerd Kom met honger Supergoed geprijsd

Alleen contant, kleine zaak. Rijd er niet speciaal voor, combineer het met een bezoek aan Petritoli zelf.

€ — primi €6, secondi €9 Google Maps
Restaurant Via Corso 41 Monteprandone Restaurant

Voor een rustig dagmenu onder een oud gewelf

Via Corso 41

Monteprandone, Le Marche

Je loopt een koffiezaak binnen en denkt: leuk, maar niet wat ik zocht. Dan loop je om de hoek en kom je terecht in een sfeervol gewelf met witte tafelkleden, gedempt licht en de stilte van een restaurant dat het niet nodig heeft om zijn best te doen om indruk te maken. Via Corso 41 doet dat vanzelf.

We aten het dagmenu op een rustige avond, drie tafels bezet, dus de aandacht van de bediening was ruimschoots aanwezig. Het begon met een amuse die eigenlijk al voor een voorgerecht kon doorgaan: geroosterd brood met lardo en een tweede stukje met ansjovis. Daarna kwamen de gefrituurde groenten in een luchtig beslagje, geserveerd in een puntzakje, opvallend licht en smaakvol. De primo was een risotto met geschaafde amandelen en gemalen koffie. Smeuig en lopend zoals het hoort, maar de koffie hadden wij zelf waarschijnlijk niet gekozen. Gelukkig was de entree al genoeg om ons op te warmen voor verrassingen. De secondo was een soort gestoofde sukade met een zware saus, de granaatappelpitten eroverheen gaven net genoeg frisheid als tegenwicht. Het nagerecht was een royaal bord met allerlei lekkernijen dat we mochten delen.

De rekening: €75 voor twee personen inclusief een fles wijn. Voor dit niveau meer dan eerlijk.

Dagmenu Stijlvol gewelf Attente bediening Verrassend geprijsd

Dagmenu wisselt steeds, reserveren aan te raden op drukkere avonden.

€€ — dagmenu incl. wijn ±€37 p.p. Google Maps
Verse sardines bij Da Yankee Fano Restaurant

Voor verse vis met uitzicht op zee

Ristorante Pizzeria Da Yankee

Fano, Le Marche

Geert ging hier alleen lunchen, iets wat hij altijd een beetje bezwaard vindt, zeker als een restaurant afgeladen vol zit. Hij liep toch naar binnen, en kreeg gewoon een tafeltje op de eerste rij met uitzicht op zee. Soms loont het om je bezwaren te negeren. Uit schuldgevoel bestelt hij in zo'n geval meestal wel voor twee, zo ook deze keer.

De lunch was dus uitgebreid: verse sardines om mee te beginnen, gegrilde inktvis met tomaat uit de oven, aubergine met gegratineerde mozzarella en pasta met schaal en schelpdieren. Een half flesje wijn erbij, en een uitzicht op zee dat het bijna onmogelijk maakte om op het bord te letten. Bijna. Het eten was te goed om te negeren. Tot lichte verbazing van de ober ging alles nog op ook.

Verse vis Zeezicht Uitgebreide lunch Druk en gezellig

Kan snel vol zitten bij de lunch, vraag om een tafel met zeezicht.

€€ — €20-30 p.p. Google Maps
Summer Jamboree in Senigallia Festival

Voor tien dagen jaren vijftig midden in Senigallia

Summer Jamboree

Senigallia, Le Marche  ·  elk jaar eind juli, begin augustus

Geert liep nietsvermoedend Senigallia binnen en belandde in een losgebarsten festival. Dat is eigenlijk de beste manier om dit evenement te ontdekken, want als je het van tevoren had moeten plannen had je het misschien niet geloofd. Senigallia verandert tijdens de Summer Jamboree volledig van karakter: de pleinen staan vol met mensen in authentieke jaren 50 kleding, de mannen met opgestoken haar en de vrouwen in wijde rokken en petticoats, allemaal dansend op Rock 'n' Roll, Swing en Rockabilly. Niet als grapje, maar serieus en van hoog niveau. Je kon zien dat ze na dit weekend toe waren aan nieuwe zolen. De avond erna ging hij gewoon weer terug.

Het hoofdpodium staat sfeervol opgesteld tegen de vestingmuren van La Rocca di Senigallia op de Piazza del Duca. Rondom vind je eetkramen, drankjes in grote plastic bekers en mensen die al dansend van de ene naar de andere plek schuifelen. Het festival trekt jaarlijks meer dan 400.000 bezoekers uit heel Europa en de wereld, en het podium heeft door de jaren heen namen als Jerry Lee Lewis, Chuck Berry en Ben E. King verwelkomd. De data en het programma voor 2027 zijn nog niet bekend, houd daarvoor summerjamboree.com in de gaten. Maar de sfeer alleen is al reden genoeg om te gaan. En rijd er gerust een uur voor, het is het waard.

Gratis entree Rock 'n' Roll Jaren 50 sfeer Data 2027 volgen nog Senigallia

Geen reservering nodig, entree is gratis. Neem contant geld mee voor eten en drinken bij de kramen.

Gratis — enkele avondactiviteiten betaald Officiële website
Napolitaanse pizza bij Simoncelli Senigallia Restaurant

Voor een pizza op loopafstand van het festival

Ristorante Pizzeria Simoncelli

Senigallia, Le Marche

Tijdens zijn bezoek aan de Summer Jamboree at Geert hier, en dat bleek een goede beslissing. Een prijswinnende pizzeria met napolitaanse pizza's zoals het hoort: dikke rand, licht verbrand, rijke tomatensaus en een bolletje verse mozzarella di bufala in het midden. Een logische stop als je toch in Senigallia bent voor het festival.

Napolitaanse pizza Prijswinnend Tip bij Jamboree

Vlakbij het festivalterrein, handig als tussenstop tijdens de Summer Jamboree.

€€ Google Maps
Haven van Ancona Stad

Voor de kathedraal boven de haven

Ancona

Ancona, hoofdstad van Le Marche

Ancona is een werkende havenstad, en dat is precies waarvoor je komt. Kranen, veerboten, een kade waar de hele dag iets gebeurt. De stad is in de Tweede Wereldoorlog zwaar gebombardeerd en daarna functioneel herbouwd, dus de aaneengesloten middeleeuwse straten van Ascoli Piceno of Urbino vind je hier niet.

Ga naar boven, naar de San Ciriaco kathedraal op de Guasco heuvel, met uitzicht over de hele haven. Daarna het Passetto monument, met de witte trappen die naar de rotskust lopen. Beide moet je opzoeken, ze presenteren zich niet vanzelf. Heb je een hele dag, rijd dan door naar de Riviera del Conero net ten zuiden van de stad, met Sirolo en Numana.

Havenstad San Ciriaco Passetto Conero dichtbij

Parkeren is betaald in het centrum. Combineer met Sirolo of de Conero voor een hele dag.

Gratis — parkeren betaald Google Maps
Fano Center winkelcentrum Stad

Voor een Romeinse stadspoort midden in de stad

Fano

Fano, Le Marche

Fano noemt zichzelf La città della Fortuna, de stad van het geluk. De Arco di Augusto, een Romeinse stadspoort uit het jaar 9 na Christus, staat er nog gewoon, alsof dat de normaalste zaak van de wereld is. Je loopt er onderdoor op weg naar de koffie.

Het historische centrum heeft smalle straten. Op de Piazza XX Settembre staat de Fontana della Fortuna, waar locals nog altijd met een boog omheen lopen om ongeluk te vermijden. Regent het, dan ligt winkelcentrum Fano Center buiten het centrum als droge uitwijk.

Loop een paar straten verder naar Piazza Andrea Costa, en het gewone leven houdt zomaar op. Een deel van het plein ligt open, archeologen zijn er al een tijd bezig en de vondsten zijn opmerkelijk goed bewaard: Romeinse muren, een afvoersysteem, resten van huizen die er tweeduizend jaar geleden al stonden. Het meest aangrijpende is een vroegmiddeleeuws skelet dat ze de Abbraccio di Fano zijn gaan noemen, de omhelzing van Fano, een vrouw die een klein kind tegen zich aan hield, tot aan het bekken toe nog intact, met het koppje van het kind nog tegen haar schouder. Je loopt er zo langs en kijkt zo de grond in. Aan datzelfde plein zit ook Darderi Bistrò, mocht de geschiedenis je hongerig maken.

Kuststad Romeinse geschiedenis Opgravingen Piazza Andrea Costa Droge uitwijk bij regen

Fano Center ligt buiten het centrum, handig als het regent. De opgravingen op Piazza Andrea Costa zijn gratis te bekijken vanaf het plein.

Gratis om door te lopen Google Maps
De haven van Numana aan de Riviera del Conero Dorp

Voor een haven met drieduizend jaar handel achter de rug

Numana

Numana, Riviera del Conero

Waar Sirolo zich boven op de rotsen verstopt, ligt Numana een stukje verderop, dichter bij het water, met een eigen jachthaven en een geschiedenis die drieduizend jaar verder teruggaat dan de meeste plekken die we hier tippen. Al in de negende eeuw voor Christus was dit een haven van de Piceni, met handelsroutes naar Griekenland, Etrurië en de Alpen. De Romeinen noemden het later Humana, en wie de H eraf haalt komt vanzelf bij de naam die er nu nog staat.

Het dorp valt in twee stukken uiteen. Numana Alta, het oude centrum boven op de klif, en Numana Bassa, waar de haven en de boulevard zitten. Daartussen loopt de Costarella, een trap die vissers eeuwenlang dagelijks af en op liepen om bij hun boten te komen. Wij deden hem alleen omlaag, en zelfs dat voelde al als een prestatie.

We waren er eind van de middag, toen de Monte Conero lange schaduwen over het water gooide en de rotsen langs de kust bijna oranje kleurden. Vanuit de haven vertrekken de boten naar de Due Sorelle, het strand dat je alleen bereikt met een boot of een flinke wandeling. Wij bleven aan wal en keken de bootjes gewoon na.

Sirolo vonden we, alles bij elkaar, net iets leuker. Maar Numana heeft die jachthaven, en het vissersverleden voelt er nog zo tastbaar dat een tweede stop op dezelfde dag ruimschoots de moeite waard is.

Numana Alta en Bassa La Costarella Piceense haven Jachthaven

Boten naar de Due Sorelle vertrekken vanaf de haven in Numana Bassa. Parkeren in Numana Alta is beperkt, kies voor de boulevard beneden.

Gratis Google Maps
Piazza del Popolo, Fermo Stad

Voor een plein dat af voelt en uitzicht vanaf de Girfalco

Fermo

Fermo, Le Marche

Fermo is zo'n typisch voorbeeld van een verstopte Italiaanse parel. Als je komt aanrijden in de stad denk je 'Wat moet dit worden'. Maar een parkeerplek vinden is niet eenvoudig, dat zou toch een goed teken moeten zijn. Je rijdt een heuvel op, verovert een parkeerplaats en loopt het centrum in. Dan kom je uit op de Piazza del Popolo, omgeven door statige portici, en je begrijpt meteen waarom mensen hier enthousiast over worden. Het is een van de mooiste pleinen van Le Marche, en het voelt af. Niet als toeristenval, maar als een plek waar het gewone leven nog gewoon zijn gang gaat.

Loop daarna omhoog naar de Duomo bovenop de Monte Sàbulo. Het uitzicht vanuit het Girfalco-park eromheen is ronduit bijzonder: aan één kant de Adriatische kust, aan de andere kant de besneeuwde toppen van het Sibilligebergte. Als je tijd hebt, ga ook de Cisterne Romane in, een enorm ondergronds Romeins waterreservoir dat de meeste bezoekers verrast. Op een warme dag is de koelte ook meegenomen.

Het enige voorbehoud: Fermo is steil. Parkeren in het centrum is lastig en je loopt constant omhoog of omlaag. Goede schoenen zijn geen overbodige luxe. Maar voor wie goed ter been is, is een halve dag hier een van de betere beslissingen die je in Le Marche kunt nemen.

Heuvelstad Piazza del Popolo Cisterne Romane Panoramisch uitzicht Halve dag

Goede schoenen aanraden, het centrum is steil. Cisterne Romane heeft een aparte entree.

Gratis — Cisterne Romane betaald entree Google Maps

Geen tips gevonden in deze categorie.
We voegen er binnenkort meer toe.

"Italië eten doe je niet alleen in een restaurant. Je eet het op een parkeerplaats, aan de balie van een bar, staand bij een kraam op de markt."
— Daphne & Geert, ergens onderweg in Le Marche